| ||
| Lando | Hispanio | |
| Regiono | Madrida Komunumo | |
| Loĝantaro | 3 416 771 (2024) | |
| Alto | 657 m | |
Madrido (hispane Madrid) estas la ĉefurbo de Hispanio, kaj de sia regiono, la Madrida Komunumo.
Kompreni
[redakti]Madrido situas en la centro de la Ibera Duoninsulo. Ĝiaj stratoj karakteriziĝas per kompleta manko de simetrio; la urbocentro kaj la plej multaj el ĝiaj monumentoj troviĝas en la sudoriento de la urbo, proksime de la Puerta del Sol kaj de la Gran Vía — unu el la ĉefaj trafikvojoj de la urbo.
Madrido famas pri iuj el la plej imponaj kulturaj kaj arkitekturaj heredaĵoj de Eŭropo, inkluzive de grandaj avenuoj, placoj, konstruaĵoj kaj monumentoj, mondfamaj artgalerioj kaj muzeoj, popularaj futbalteamoj, kaj kulturaj eventoj por ĉiuj. Madrido ankaŭ estas fama pro siaj gastronomiaj ĝojoj kaj nokta vivo, kiu daŭras ĝis la tagiĝo.
La ĉefurbo ofte estas preteratentata de turistoj, kiuj gravitas al aliaj partoj de la lando. Sed kvankam ŝajnas, ke al ĝi mankas la impresa arkitekturo de Barcelono, la freneza energio de Londono kaj Berlino, aŭ la ĉarmo de Parizo kaj Romo, Madrido estas vasta trezorejo, kiu ofertas ion por tiuj, kiuj volas aventuri for de la plej iritaj turismaj vojoj. Eble ĝi ne estas la plej dezirata urbo, sed tiuj, kiuj ĝin elektas, malkovros urbon de neatendita beleco. Konsciu, tamen, ke la transporta infrastrukturo ofte estas, misfunkcia aŭ tro komplika. Ĉu vi vojaĝas ene de la urbo aŭ prenas longdistancan trajnon, permesu al vi ekstran tempon, ĉar ĝi ne estos tiel simpla kiel via map-aplikaĵo diras al vi.
Historio
[redakti]Historie, Madrido estas ligita al la reĝa familio, kiu igis ĝin la ĉefurbo post kiam Filipo la 2-a translokigis tien la sidejon de la registaro el Toledo — urbo, kie la influo de la Eklezio kreis obstaklojn por la kreskanta imperio de la Habsburgoj.
Ekde la 16-a jarcento, Madrido senĉese kreskis. La ĉeesto de la reĝa kortego allogis grandan nombron da nobeloj, komercistoj, metiistoj kaj, kompreneble, militistoj. Tiu riĉeco altiris la elstarulojn de la kultura elito. Krome, institucioj kiel la Universitato de Alcalá de Henares estis fonditaj en la ĉirkaŭaĵo. Madrido rolis kaj kiel grava aganto en, kaj kiel atestanto de, la ĉefaj eventoj en la historio de Hispanio.
Hodiaŭ, ĝi estas unu el la plej grandaj ĉefurboj de Eŭropo, kaj kiel la ĉefaj eŭropaj urboj ĝi estas hejmo de diversaj komunumoj el la tuta mondo — inkluzive de homoj el aliaj partoj de Eŭropo, Nordafriko, Sudameriko, Ĉinio, kaj Barato.
Madrido estas malfermita, kosmopolita kaj tolerema urbo. En la 1980-aj jaroj, ĝi travivis kulturan revigliĝon konatan kiel la movida, kiu celis rompi kun la tradiciismo de la frankisma epoko. En la 1990-aj jaroj, la infrastrukturo de la urbo estis vastigita. Nuntempe, la urbo prezentas miksaĵon de stiloj kaj avangardaj influoj tra siaj diversaj kvartaloj.
Klimato
[redakti]Madrido havas kontinentan klimaton, karakterizatan de altaj temperaturoj somere kaj milda vetero vintre. Dum printempo kaj aŭtuno okazas pluvado; somere foje aperas intensaj ŝtormoj, kaj vintre okazas sporada neĝado. Ekzistas konsiderindaj diferencoj inter la norda parto de la urbo (kiu estas pli malvarma kaj pli pluva) kaj la suda parto.
Aliri
[redakti]La ĉefaj vojoj kiuj atingas Madridon estas: A1 Madrido-Burgos-Irún, A2 Madrido-Barcelono-La Junquera, A3 Madrido-Valencio, A4 Madrido-Sevilo, A5 Madrido-Badajoz kaj A6 Madrido-La Korunjo.
Aviadile
[redakti]
- Flughaveno Madrido-Barajas (IATA: MAD}) estas je 12 km de la urbocentro. Ĉiuj komercaj flugoj al Madrido uzas ĉi tiun flughavenon, kiu situas 13 km nordoriente de la urbo. Estas rektaj flugoj el plej multaj gravaj urboj en Hispanio kaj tra Eŭropo, pluraj el Ameriko, kaj kelkaj konektoj al Afriko kaj Azio. Estas du vaste apartigitaj terminalaj kompleksoj: Terminaloj 1, 2 kaj 3, kaj Terminaloj T4 kaj T4S. Ĉiuj terminaloj ofertas la kutiman plenan gamon da pasaĝeraj servoj, kaj tera kaj aerflanka.
- Flughaveno Madrido-Cuatro Vientos (IATA: MCV) - Uzata nur por privataj flugoj.
Trajne
[redakti]La ŝtata fervoja kompanio Renfe (telefono: +34 902-240-202) kaj la malaltkostaj firmaoj ouigo, iryo, kaj avlo funkciigas trajnojn al Madrido. Oftaj longdistancaj trajnoj ligas Madridon kun Alikanto (2 horoj kaj 30 minutoj), Barcelono (2 horoj kaj 40 minutoj), Bilbao (6 horoj), Kordovo (2 horoj), Malago (2 horoj kaj 30 minutoj), Salamanko (2 horoj kaj 30 minutoj), Santiago de Kompostelo (6 horoj), Sevilo (2 horoj kaj 20 minutoj), Valencio (2 horoj), kaj Zaragozo (1 horo kaj 15 minutoj).
Ĉiuj fervojaj stacioj estas funkciigataj de la nacia fervoja infrastruktura kompanio ADIF. Vi povas kontroli la horarojn kaj kajojn de la trajnoj tie kaj en ilia aplikaĵo. Memoru, ke lokaj trajnoj estas listigitaj aparte de longdistancaj trajnoj.
Kvankam biletoj por regionaj trajnoj ne devas esti aĉetitaj anticipe kaj ne elĉerpiĝas, biletoj por AVE, Avant kaj aliaj longdistancaj trajnoj elĉerpiĝas post kiam la sidlokoj estas venditaj. Se vi volas fari tag-ekskurson al Sevilo aŭ preni unu el la pli rapidaj trajnoj al Segovio, aĉetu biletojn anticipe.
Buse
[redakti]
Inter la ĉefaj bus-stacidomoj en Madrido estas:
- Estación Sur de Autobuses (Stacidomo Méndez Álvaro)
- Adreso: Calle de Méndez Alvaro (1 km sudoriente de Atocha).
- tel: +34914684200
- La plej granda en Madrido. Internaciaj busoj kaj busoj el la sudaj regionoj de Hispanio finiĝas ĉi tie. Itineroj inkluzivas Lisbonon (3 ĉiutage, 8 horojn, kun Avanza), Milanon (dufoje ĉiutage, 26 horojn, kun Alsa), kaj Parizon (ĉiutage, 16 horojn, kun Flixbus).
- La konstruaĵo estas sufiĉe malnova, sed adekvata, kun pluraj busbiletejoj, butikuma koridoro kun kelkaj drinkejoj, kaj necesejoj.
- Stacidomo de Moncloa
- Busoj el la nordaj regionoj de Hispanio finiĝas ĉi tie, ĉefe el Leono, Valadolido, Palencio kaj Segovio.
- Stacidomo Avenida de América
- adreso: Avda de América, 9
- 2 km nordoriente de la urbocentro
- Busoj foriras norden, kiel ekzemple Barcelono kaj Bilbao.
La ĉefaj interurbaj buskompanioj operaciantaj ĉe la supre menciitaj stacioj estas:
- Alsa - La plej granda buskompanio de Hispanio kun multaj naciaj kaj internaciaj cellokoj
- Samar - Multaj internaciaj cellokoj
- La sepulvedana - Ligas la ĉefurbon kun urboj en la Sierra Norte kaj Salamanca
- Flixbus
Ŝipe
[redakti]Aŭte
[redakti]Moviĝi
[redakti]Mapo
[redakti]
Piede
[redakti]Per publika transporto
[redakti]
Madrido fieras pri unu el la plej bonaj publikaj transportretoj en la mondo kaj la dua plej granda metro-sistemo en Eŭropo post Londono. Busoj kaj la metroo uzas la samajn biletojn kaj funkcias ene de la integrita transportreto de (Consorcio Regional de Transports de Madrid).
Metroo kaj tramoj
[redakti]
La metroa reto nuntempe konsistas el 13 metrolinioj kaj 3 malpezaj fervojlinioj:

Buse
[redakti]
Kion la Metroo ne kovras, la EMT-busoj ja kovras. Busoj ĝenerale veturas de la 6a horo matene ĝis noktomezo. La noktaj busoj, la "Búho" (strigo), havas sian ĉefan terminalon ĉe Plaza de Cibeles, kiuj kovras grandan parton de la urbo je intervaloj de proksimume 20 minutoj.
Ĉiuj busoj estas ekipitaj per senpaga Wi-Fi (EMTmadrid), facile uzebla per iu ajn tekokomputilo aŭ poŝtelefono. Por vojaĝantoj kun inteligentaj telefonoj, ekzistas helpema oficiala EMT-aplikaĵo por iPhone kaj Android kun itinerplanilo kaj horaro.
Trajne
[redakti]
Madrido havas lokan trajnsistemon nomatan Cercanías kiu ligas la antaŭurbojn kaj ĉirkaŭajn vilaĝojn kun la urbocentro. Kvankam ĝi estas plej utila por viziti historiajn aŭ subĉielajn cellokojn ekster la urbocentro, ĝi ankaŭ utilas por rapide atingi unu finon de la urbo al la alia, same kiel la Terminal T4 ĉe la Flughaveno Madrido-Barajas. Se vi flugas de alia terminalo, ekzistas senpaga interterminala buso, sed bezonatas ekstran tempon per ĝin. Ĝi ankaŭ evitas la €3-an krompagon por la flughavena metroo, kaj povas esti multe pli rapida ol la metroo. Biletoj estas aĉetataj individue, kaj la prezo varias laŭ la nombro da Cercanías-zonoj tra kiuj vi vojaĝas, sed vi elektas la stacidomon, al kiu vi vojaĝas, per la biletaŭtomato. Biletoj estas eldonitaj per reuzebla karto +Renfe & Tú, por kiu estas kosto de €0.50 ĉe la unua aĉeto.
Taksie
[redakti]Aldone al sia metroa reto, Madrido havas unu el la plej grandaj taksiaj flotoj en Eŭropo. Taksioj ĝenerale abundas kaj facile troveblas, sed ili fariĝas pli malfacile troveblaj malfrue dum semajnfinoj, precipe se pluvas. Male al aliaj eŭropaj urboj, estas malmultaj taksihaltejoj; simple staru flanke de ĉefa vojo aŭ bushaltejo kaj mansvingu por haltigi disponeblan taksion. Disponeblaj taksioj havas verdan signon "libre" sur la antaŭa glaco kaj verdan lumon supre.
Oficialaj taksioj estas blankaj kun ruĝa strio kaj la madrida flago sur la antaŭa pordo. La prezo estas montrata sur la tegmento de la aŭto: "1" dumtage kaj "2" nokte, kiu fariĝas "2" kaj "3" dum ferioj kiel Kristnaska vespero.
Kelkaj taksiistoj faros tion, kio nomiĝas "la vuelta al ruedo", kio signifas, ke ili kondukos vin tra plenplenaj avenuoj por altigi la prezon.
Plej multaj taksiistoj ne parolas la anglan, do vi devus havi la nomojn kaj adresojn de viaj cellokoj skribitajn en la hispana por montri al la ŝoforo. Simile, kunportu la vizitkarton de via hotelo en kazo, ke vi perdiĝos. Kiam oni donas adreson al taksiisto, estas utile indiki la nomon de la kvartalo aldone al la stratnomo kaj numero, ekzemple: Calle de Don Ramón de la Cruz, 74, Lista. Alia eblo estas uzi aplikaĵon kiel PideTaxi kie oni povas enigi la cellokon kaj la aplikaĵo vokos taksion por vi.
Por tiuj, kiuj serĉas alternativon al taksioj, kunveturaj servoj kiel Bolt, Cabify kaj Uber ankaŭ funkcias tra la tuta urbo.
Bicikle
[redakti]Aŭte
[redakti]Veturi en Madrido povas esti koŝmaro, sed ne tiel malbona kiel en urboj kiel Parizo aŭ Bruselo. Kelkaj partoj de la urbocentro de la hispana ĉefurbo suferas pro la tipaj problemoj de plej multaj grandaj urboj: tro multaj aŭtoj kaj ne sufiĉe da spaco por parkumi ilin. Ofte, la ekvilibro inter aŭtoj kaj busoj, ne estas malbona, tamen, trafikŝtopiĝoj sur gravaj stratoj kiel la Paseo de la Castellana povas daŭri ĝis malfrue en la nokton. La problemon pligravigas la mallarĝaj stratoj de la historia centro, kie kamiono liveranta barelojn da biero al loka drinkejo povas kaŭzi grandegan atendovicon.
Trovi parkejon povas esti tempopostula kaj malfacila se vi ne estas lerta pri la arto de parkado. Multaj hispanoj ankaŭ ne havas ĉi tiun kapablon, kio igas ilin simple parki sur la strato, blokante aliajn aŭtojn. Se vi trovas vin kaptita de ĉi tiu praktiko, klaksonu ĝis la ŝoforo revenos. Se vi zorgas pri la farbo de via aŭto aŭ luis aŭton, eble estus pli bone parkumi subtere. Kvankam tio ne garantias, ke neniu malantaŭfrapos vian aŭton, la ŝancoj estas iom malpli grandaj.
Lui aŭton ne estas rekomendinda por moviĝi en la centro de Madrido, kaj se vi nur restas en ĉi tiu areo, aŭto povus esti pli ŝarĝo ol avantaĝo. Vizitantoj anstataŭe uzu la bonegan publikan transporton de Madrido. Lui aŭton, tamen, havas sencon se vi planas forlasi la centron de Madrido por aventuri en la ĉirkaŭajn kvartalojn aŭ najbarajn urbojn. Aŭtoluigaj servoj estas haveblaj ĉe la flughaveno, fervojaj stacidomoj kaj aliaj gravaj vojaĝcentroj, kaj aŭto-kunhavaj servoj kiel ekzemple Free2move Voltio WiBLE ... La vojoj ene de Madrido estas malfacile navigeblaj ĉar ne estas lokoj por halti kaj konsulti mapon aŭ kontroli vian itineron.
Estas pluraj sinsekvaj subteraj intersekciĝoj proksime al la centro, kaj via GPS eble ne ricevos signalon subtere. Planu viajn turnojn antaŭ ol eniri la tunelojn.

